Astronomiczne lato 2026.

21. czerwca o godz. 10:25, północna półkula była najbardziej pochylona do Słońca pod kątem 23,5 stopnia, a Słońce znalazło się bezpośrednio nad zwrotnikiem Raka. W tym momencie nastąpiło przesilenie letnie, które nie zawsze przypada 21 czerwca. W zależności od roku może ono również wystąpić 20 czerwca lub 22 czerwca. W roku przestępnym zazwyczaj przypada ono 20 czerwca. Różnica ta wynika z faktu, że Ziemia potrzebuje na okrążenie Słońca o prawie sześć godzin więcej niż trwa pełny rok kalendarzowy. Lato będzie trwało aż 94 dni, do 23 września do godz. 02:05 czasu polskiego, kiedy rozpocznie się astronomiczna jesień.

Nasza planeta nie obraca się wokół idealnie pionowej osi – jest nachylona. To nachylenie, które jest najprawdopodobniej konsekwencją zderzeń Ziemi z asteroidami i innymi planetami w dawnej historii sprawia, że ilość światła słonecznego docierającego do różnych regionów Ziemi zmienia się w ciągu roku w miarę okrążania planety wokół Słońca.

Przez połowę roku – między 21 marca a 22 września – północna półkula Ziemi jest nachylona w stronę Słońca, ale w dniu przesilenia letniego to nachylenie jest największe, a nasza gwiazda znajduje się dokładnie nad Zwrotnikiem Raka. Gdyby nie to nachylenie, nadal doświadczalibyśmy zmian pogody, ale nie byłoby wyraźnych pór roku, gdyż długość dnia pozostawałaby niemal stała przez cały rok.

Słowo „przesilenie” pochodzi od łacińskich słów „sol” (słońce) i „sistere” (zatrzymać się), co odnosi się do pozornego zatrzymania ruchu Słońca po niebie. Mimo że jest to najdłuższy dzień w roku, w dniu przesilenia letniego nie ma najpóźniejszego zachodu słońca ani najwcześniejszego wschodu słońca. Najwcześniejsze wschody słońca mają miejsce zwykle przed przesileniem letnim (u nas były to okolice 15 czerwca, a najpóźniejsze zachody słońca – po nim (ok. 28 czerwca).

W Polsce różnica czasu między najdalej wysuniętymi na północ i południe miejscami sięga godziny. Miniona niedziela była najdłuższym dniem spośród całego roku, a nasza gwiazda osiągnęła najwyższą elewację. W Warszawie kąt padania promieni słonecznych do powierzchni ziemi osiągnął 61 stopni. Dzień rozpoczął się już o godz. 04:17, a zakończył dopiero o godz. 21:00. To oznacza, że dzień trwał 16 godzin i 43 minuty. Jednak im dalej na północ, tym dzień był dłuższy, a noc najkrótsza.

W Jastrzębiej Górze, czyli na najdalej wysuniętym na północ krańcu Polski, Słońce świeciło przez 17 godzin i 15 minut, w Bydgoszczy 16 godzin i 57 minut, w Łodzi 16 godzin i 41 minut, w Krakowie 16 godzin i 23 minuty, a w gminie Lutowisk na Podkarpaciu, czyli najbardziej wysuniętym na południe punkcie Polski 16 godzin i 15 minut. Z kolei najwcześniejszy wschód Słońca mieliśmy w Suwałkach – nasza gwiazda wzeszła tam już o godz. 03:54, a najpóźniejszy zachód nastąpił w Świnoujściu – o godz. 21:37.

Na półkuli północnej już od kilku tygodni czuć lato, dlatego meteorolodzy określają lato najgorętszymi trzema miesiącami w roku: czerwiec, lipiec i sierpień. Według klimatologa Briana Brettschneidera, między astronomicznym przesileniem a szczytem letnich temperatur występuje średnio miesięczne opóźnienie. Dlatego też lipiec jest często najgorętszym miesiącem w roku w wielu miejscach, w tym w Polsce. Przesilenie następuje prawie trzy tygodnie po rozpoczęciu meteorologicznego lata, które zawsze zaczyna się 1 czerwca.

♦ Najważniejsze atrakcje astronomiczne lata 2026 ♦

Tegoroczne lato będzie bogate w wiele astronomicznych wydarzeń. Mniej więcej do połowy lipca, a na północy kraju nawet do końca lipca będziemy mogli podziwiać obłoki srebrzyste, czyli najwyższe chmury złożone wyłącznie z kryształków lodu, tworzące się w mezosferze, czyli na wysokości 75-85 kilometrów. Stają się widoczne mniej więcej w tym samym czasie, co najjaśniejsze gwiazdy i często pozostają widoczne po zapadnięciu zmroku, ponieważ ze względu na swoją ogromną wysokość nadal odbijają światło słoneczne.

Widoczne są wyłącznie na szerokościach geograficznych między 45°N a 80°N oraz na odpowiadających im szerokościach geograficznych na półkuli południowej. Na półkuli południowej obserwuje się je rzadziej, gdyż znajduje się tam bardzo mało obszarów lądowych, w związku z czym mieszka na nich niewiele ludzi. Jedynie południowy kraniec Argentyny i Chile oraz Antarktyda znajdują się na odpowiedniej szerokości geograficznej.

Lato to również doskonały czas na obserwację tzw. “Trójkąta Letniego”. Jest to asteryzm (czyli rozpoznawalna grupa) złożony z trzech jasnych gwiazd tworzących ogromną figurę geometryczną. Jego wierzchołki wyznaczają: Vega w konstelacji Lyry (Harfa), Altair w konstelacji Aquila (Orzeł) oraz Deneb w konstelacji Cygnus (Łabędź). Wczesnym latem należy spojrzeć w kierunku wschodniego horyzontu, a późnym latem – prosto w górę. Vega jest zazwyczaj pierwszą jasną gwiazdą, którą dostrzeżemy o zmierzchu.

Kolejną atrakcją (jedną z najważniejszych w tym roku) jest zaćmienie Słońca. Całkowite zaćmienia Słońca występują gdzieś na Ziemi mniej więcej co 18 miesięcy, ale obserwowanie takiego zaćmienia z tego samego miejsca jest znacznie rzadsze. Średnio całkowite zaćmienie Słońca jest widoczne z danego miejsca na Ziemi jedynie raz na 400 lat. Kolejne całkowite zaćmienie Słońca widoczne bezpośrednio z naszego kraju nastąpi dopiero 7 października 2135 roku. Zanim to jednak nastąpi, miłośnicy astronomii będą mogli podziwiać spektakularne częściowe zaćmienie Słońca 12 sierpnia 2026 roku, kiedy to w momencie największego zaćmienia Księżyc zasłoni ok. 80-85 proc. tarczy Słońca.

Dokładny czas i zasięg zaćmienia będzie się różnić w zależności od regionu naszego kraju. W Polsce zjawisko to ma się rozpocząć ok. godziny 19:10-19:20 czasu polskiego, a maksymalne zasłonięcie nastąpi niecałą godzinę później – ok. 20:02 na Suwalszczyźnie do 20:10 w Sudetach. Jednak faza maksymalna w większości Polski nie będzie widoczna, gdyż nasza dzienna gwiazda będzie już za horyzontem, ale to sprawi, że zmierzch zapadnie o kilkadziesiąt minut wcześniej niż zwykle.

Chociaż w Polsce będzie można obserwować jedynie częściowe zaćmienie, obserwatorzy, którzy udadzą się na Grenlandię, Islandię, do północnej Hiszpanii oraz w niektórych regionach Oceanu Arktycznego będą mogli podziwiać całkowite zaćmienie. Poza Europą zaćmienie słońca będziemy mogli obserwować w północnej części Ameryki Północnej oraz w północno-zachodniej Afryce. Zaćmienia Słońca i Księżyca często występują w krótkim odstępie czasu z powodu orbity Księżyca wokół Ziemi, która jest nachylona o około pięć stopni. Kiedy Słońce, Ziemia i Księżyc ustawiają się w jednej linii w pobliżu jednego z punktów przecięcia ich orbit, następuje okres zaćmień, w którym w ciągu zaledwie kilku tygodni dochodzi zarówno do zaćmień Słońca, jak i Księżyca.

Kolejne częściowe zaćmienie Księżyca widoczne z Wielkiej Brytanii nastąpi 28 sierpnia. W naszym kraju zaćmienie rozpocznie się ok. godz. 05:18 czasu polskiego i będzie się pogłębiać aż do momentu osiągnięcia maksymalnego stopnia zaćmienia ok. godz. 06:10 czasu brytyjskiego (BST), kiedy to około 96 proc. powierzchni Księżyca znajdzie się w cieniu ziemskim (umbra) – najciemniejszej części cienia Ziemi. W miarę upływu poranka przyćmiony Księżyc będzie opadał coraz niżej w kierunku horyzontu, dlatego miejsce z niezakłóconym widokiem na południowy zachód zapewni najlepszą szansę na obserwację tego zjawiska.

Warto pamiętać również o deszczach meteorów widocznych podczas lata. Szczytem będą jak zwykle Perseidy w noc z 12/13 sierpnia, kiedy w ciągu godziny niebo przetnie od 60 do 100 spadających gwiazd. Na koniec warto zauważyć, że Ziemia znajduje się najdalej od Słońca na swojej orbicie. 6 lipca maksymalny dystans wyniesie 1,01663164 jednostki astronomicznej, czyli nieco ponad 152 miliony kilometrów. Jedna jednostka astronomiczna to średni dystans Ziemi od Słońca, jest równa około 149,6 mln km.