Platan klonolistny w założeniu parkowym w Nieborowie.
Platan klonolistny w założeniu parkowym w Nieborowie.
≈ Ogród ≈
Nieborów to duża wieś położona w woj. łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Nieborów. Obecnie zamieszkuje ją około 1000 mieszkańców. Jedną z wyjątkowych atrakcji Nieborowa jest zabytkowy pałac zaprojektowany przez Tylmana z Gameren na zlecenie Michała Stefana Radziejewskiego.
Pałac od 1774 do 1945 należał do rodziny Radziwiłłów. Po drugiej wojnie światowej stał się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie. Książę Michał Hieronim Radziwiłł zgromadził tam bogatą kolekcję obrazów mistrzów europejskich – holenderskich, niemieckich, włoskich i hiszpańskich oraz portrety osobistości polskich i obcych, gabinet kilkunastu tysięcy rycin, księgozbiór unikatowych starodruków (od XVI w.), zespoły mebli polskich, angielskich i francuskich, zbiory sztuki zdobniczej – sreber, porcelany, szkieł i tkanin.
Przez pokoje pałacu w Nieborowie przewinęło się wiele znanych postaci: głowy państw Stanisław August Poniatowski, Fryderyk Wilhelm, cesarz Aleksander I, artyści: Julian Ursyn Niemcewicz, Jan Piotr Norblin, Aleksander Orłowski, Stanisław Trembecki. Już w 1835 roku Antoni Blank sporządził liczący 145 stron spis dzieł sztuki przechowywanych w galerii nieborowskiej.
W skład zespołu pałacowego wchodzi również zabytkowy park zaprojektowany przez Tylmana z Gameren, przekomponowany w XVIII w. zrekonstruowany w latach 1949-1950 według projektu profesora Gerarda Ciołka. Główną osią założenia jest aleja lipowa od pałacu do półokrągłego występu w fosie zwanego “aha” z pasem trawnika pośrodku.
Zachodnią granicę ogrodu stanowi kanał w kształcie litery “L” o długości ramion 330 m i 120 m z trzema basenami. Po stronie wschodniej kanału rozciąga się szpaler lipowo-grabowy. W północno-zachodniej części parku znajduje się duży staw z wysepką, oddzielony od kanału groblą wysadzaną topolami i lipami.
Za kanałem rozciąga się park krajobrazowy z początku XVIII w. oraz liczne budynki gospodarcze. Założenie parkowe jest przykładem ogrodu w stylu francuskim, które w naszym kraju mają skromną reprezentację.
Ogród w stylu francuskim prezentuje to co najlepsze w baroku i renesansie – przestrzeń, rozmach i przepych połączone z dbałością o każdy detal. Drobiazgowo zaplanowane, regularne, uporządkowane i symetryczne ogrody Wersalu są sztandarowym przykładem francuskiego stylu aranżacji ogrodów.
Ogród francuski, zwany także barokowym lub klasycznym, sięga korzeniami renesansowych Włoch. Ten interesujący styl swój największy rozkwit przeżywał we Francji w epoce baroku. Renesans zmienił nie tylko architekturę europejską, ale także wygląd ogrodów otaczających zabudowania.
Średniowieczne ogrody z ich wysokimi murami przekształciły się w przestrzenne założenia ogrodowe z tarasami, alejkami i dekoracyjnymi fontannami rozmieszczonymi na różnych poziomach.
Dokładnie przemyślany, symetryczny i geometryczny ogród, w którym człowiek całkowicie podporządkował sobie naturę to podstawowe wyznaczniki ogrodu w stylu francuskim.
Przeciwieństwem formalnego ogrodu francuskiego jest ogród angielski, pozbawiony symetrii, naturalny z bujnie krzewiącą się roślinnością.
W Polsce ogrody w stylu francuskim znajdują się między innymi w: Nieborowie, Warszawie (Ogród Saski, Łazienki, pałac w Wilanowie), Łańcucie, Białymstoku, Wolborzu i Kozłówce.
⇒ Źródło i więcej na ten temat: PoradnikOgrodniczy.pl
Dla tree hunterów największą perełką dendrologiczną założenia pałacowo-parkowego w Nieborowie jest słynny platan klonolistny z charakterystycznym “wybrzuszeniem” w dolnej części pnia. Drzewo prezentuje się na wyraz okazale i ciekawie.
Jeżeli odważymy się porównać drzewo do stylu barokowego w szerszym znaczeniu to odnajdziemy na nim takie elementy jak: przepych, dostojność i bogactwo. W ogrodzie barokowym drzewa i krzewy są strzyżone i formowane w geometryczne bryły, tworząc tzw. rzeźby roślinne. Na szczęście na platanie nie wykonano tych zabiegów i dano mu pełną swobodę na rozwinięcie dendrologicznych skrzydeł.
Najbardziej wyróżniającą się wizytówką drzewa jest ogromne zgrubienie (narośl) w dolnej części pnia, które stanowi atrakcyjną i intrygującą ozdobę, ale jednocześnie jest problemem dla tree hunterów, którzy chcą zmierzyć obwód pnia drzewa zgodnie ze sztuką.
Na platanie odnajdziemy tabliczkę z napisem “pierwszy platan posadzony w Polsce” Następnie podano datę jego posadzenia MDCCLXX czyli 1770 rok. To by oznaczało, że w 2025 roku nieborowski platan liczy już 255 lat. To słuszny wiek jak na platana rosnącego w Polsce, jednak w świetle badań śp. Cezarego Pacyniaka, najstarszy platan to potężny “Olbrzym” rosnący w Chojnie (woj. zachodniopomorskie) – 309 lat w 2025 roku. Starszy jest też platanowy gigant z Dobrzycy, który również zostanie opisany na moim blogu.
W swoim przewodniku “Najstarsze drzewa w Polsce”, według stanu na 1984 rok napisał: “Wiek 214 lat, obwód 538 cm, pierśnica 171,5 cm, wysokość 27 m, stan zdrowotny 1. W parku (XVIII w.), za barokowym pałacem wzniesionym w latach 1690-96, rośnie okazały platan klonolistny posadzony w 1770 r. przez hetmana Kazimierza Ogińskiego”.
Autorzy albumu “Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze” dokonali pomiaru obwodu pnia platana w 2013 roku na poziomie 80 cm nad gruntem (był to najwęższy obwód między podstawą pnia a poziomem pierśnicy czyli 130 cm), oczywiście omijając ogromną narośl, która zawyża pomiar na wysokości pierśnicy. Wówczas otrzymali 660 cm.
Według naszego pomiaru, w 2025 roku najwęższy obwód pnia znajduje się na poziomie 60 cm. Wszystko przez narośl, która wciąż powiększa swoje rozmiary i “przesuwa” ten obwód do dołu. Wynik jaki otrzymaliśmy to 753 cm. Oznacza to imponujący przyrost obwodu pnia o 93 cm przez 12 lat, co średniorocznie daje 7,75 cm.
♦ Platan klonolistny z Nieborowa w albumie Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze. ♦
“Platan ten odznacza się olbrzymią koroną, której najwyższe gałęzie wznoszą się na wysokość ponad 30 m znacznie powyżej dachu stojącej tuż obok trójkondygnacyjnej rezydencji.
Potężny pień zdobi z jednej strony gigantyczna, kulista, tumorowata narośl o średnicy znacznie przekraczającej 1 m. Z tego powodu pomiar pierśnicowego obwodu pnia jest utrudniony.
Na wysokości 0,8 m (w najwęższym miejscu) wynosi on 660 cm. Drzewo to cieszy się doskonałym zdrowiem, o czym świadczy gęsta, obficie ulistniona korona oraz pełny, pozbawiony większych ubytków pień.”
Aby chronić tak rozłożystą, potężną i jednocześnie ciężką koronę przed wyłamaniami, zabezpieczono ją skomplikowanym systemem wiązań linowych. Taką praktykę stosuje się często przy ogromnych platanach, dzięki czemu możemy je podziwiać bez większych uszczerbków.
Z dalszej perspektywy uświadamiamy sobie jak dużą przestrzeń zajmuje to przepiękne okazałe drzewo. Żywy zielony gigant i symbol barokowego rozmachu!
Chociaż może to zabrzmieć dość kuriozalnie to należy mieć na uwadze, że tak wyjątkowy osobnik platana klonolistnego, do dzisiaj nie został powołany na pomnik przyrody. Zresztą w całym ogrodzie/parku żadne drzewo nie objęto ochroną pomnikową.
⇒ W Nieborowie jedynym pomnikiem przyrody ożywionej jest wielogatunkowa aleja z przewagą lip drobnolistnych o długości 5500 m. Szczegółowo opisał ją na swoim blogu kolega Marek: Pomnikowa aleja w Nieborowie (pow. łowicki, łódzkie).
P O D S U M O W A N I E
1) W Nieborowie (woj. łódzkie, powiat łowicki, gmina Nieborów) na terenie parku dworskiego, tuż obok pięknej rezydencji magnackiej rośnie ogromny platan klonolistny o bardzo szerokiej, silnie ugałęzionej, ulistnionej i wspaniale prezentującej się koronie.
2) Wybrane parametry drzewa wynoszą: obwód pnia na poziomie 60 cm – 753 cm (pomiar własny z 31.05.2025 r.), wysokość platana ponad 30 metrów, wiek 255 lat – według stanu na 2025 rok (na podstawie danych z tabliczki przybitej na pniu i publikacji dra C. Pacyniaka „Najstarsze drzewa w Polsce”, Warszawa 1992 r.).
3) Drzewo to odznacza się malowniczym, krótkim, przysadzistym pniem z charakterystyczną, ogromną naroślą, efektownymi napływami korzeniowymi i bardzo silnie rozbudowaną koroną. Stan zdrowotny platana jest bardzo dobry, podobnie jak jego stan techniczny. W celu ochrony długachnych, rozłożystych, ugałęzionych konarów drzewa przed wyłamaniami, zastosowano system wiązań linowych. Drzewo to należy do grona najpiękniejszych platanów klonolistnych rosnących na terenie naszego kraju.
