Pomnikowa topola czarna “Kromnowska” z Kromnowa.

Ukryty olbrzym.

Kromnów to kilkuset osobowa wieś położona w woj. mazowieckim, w powiecie sochaczewskim, w gminie Brochów. Sporą ciekawostką jest fakt, że Kromnów należy do jednej z najstarszych puszczańskich wiosek. Jan Długosz wymienił jej nazwę już w 1065 r. Nazwa pochodzi od słowa kroma czyli krawędź.

Oskar Kolberg spisał legendę o św. Jacku Odrowążu, który udawał się do Kamiona po drugiej stronie Wisły i przeprawiał się w Kromnowie. Nie znalazłszy łodzi rozrzucił na wodzie swój płaszcz i przeszedł rzekę suchą nogą.

W miejscowości znajduje się duży głaz narzutowy, na którym przyczepiono tablicę upamiętniającą nadanie jej nazwy, tj. Kromnów w 1065 roku. Głaz jest wyeksponowany na niewielkiej górce, w pobliżu znajduje się zadaszona wiata turystyczna.

Jest to bardzo dobre miejsce, aby rozpocząć krótką wędrówkę, maszerując solidnym, szerokim, nadwiślańskim wałem na wschód, podziwiając dookoła rozległe kępy drzew, krzewów i łąki.

Nie jest to przypadkowy kierunek marszu, bowiem w tych zwartych skupiskach drzew i krzewów, skrywa się wyjątkowa perła rodzimej dendroflory.

To słynna topola czarna zwana – od nazwy miejscowości – topolą “Kromnowską”. Fani tego gatunku i dendrolodzy-specjaliści, a także naukowcy, których badania/prace skupiają się głównie na topolach, często wymieniają to cenne drzewo w swoich artykułach i opracowaniach.

Topola “Kromnowska” sprawia niesamowite wrażenie. Kiedy przedrzemy się przez trawy, krzewy i inne drzewa, stajemy naprzeciwko wspaniałego olbrzyma, który jest niekwestionowanym liderem dendrologicznej potęgi wśród wszystkich innych, otaczających go roślin drzewiastych.

Aby ukazać ogrom tego drzewa, najlepiej porównać jego pień do sylwetki człowieka. Teraz nie ma wątpliwości, z jak wielkim osobnikiem topoli czarnej mamy tu do czynienia. 🙂 Topola “Kromnowska” została powołana na pomnik przyrody rozporządzeniem Nr 18 Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 lipca 2009 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody położonych na terenie powiatu sochaczewskiego ( Topola_czarna_Kromnowska ).

Obwód pnia drzewa na poziomie pierśnicy, według pomiaru tree hunterów 31.05.2025 r. wyniósł 838 cm. To oznacza, że jest to z jeden z najgrubszych osobników gatunku Populus nigra, jaki obecnie rośnie na terenie Polski.

Niestety stan techniczny i zdrowotny topoli “Kromnowskiej” dosyć szybko się pogarsza. W pobliżu drzewa leży kilka wyłamanych, sporej wielkości konarów, które spadły z jego korony.

Wnętrze pnia drzewa jest w dużym stopniu wypróchniałe i zdradza tajemniczy, mroczny świat, bijący wilgocią, chłodem i specyficznym aromatem ziemi wymieszanej z zapachem rozkładającego się drewna.

Całość tego niezwykłego świata ciemnicy w topoli, uzupełniają korzenie przybyszowe. Dla dendrologów i naukowców to cenne części morfologiczne drzewa, dla amatorów i ludzi nieznających mechanizmów ich powstawania – pierwiastek upiorności. 😱

Wyjątkowa topola została opisana i udokumentowana w albumie Drzewa Polski…

♦ Topola “Kromnowska” w albumie Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze. ♦

“Drzewo to jest jedną z najgrubszych i najwyższych topól czarnych rosnących na terenie Polski. Równie niezwykłe jest miejsce, w którym się znajduje. To tutaj bowiem ponad 6 wieków temu miała miejsce bodaj pierwsza w historii polskich wojsk przeprawa przez rzekę z użyciem prototypu mostu pontonowego.

30 czerwca 1410 r. posłużyły się nim wojska króla Władysława Jagiełły ciągnące na pamiętną bitwę na polach Grunwaldu. Autorem niezwykłej budowli saperskiej był mistrz Jarosław z Kozienic. Most miał konstrukcję łyżwową i składał się z poszczególnych mniejszych elementów umieszczonych na 150 łodziach.

Jego długość liczyła ok. 500 m. Po udanym sforsowaniu rzeki został rozebrany i spławiony Wisłą do Płocka, gdzie miał oczekiwać na wypadek jego ponownego użycia. Budulca dostarczały lasy Puszczy Kozienieckiej. Ten unikalny w dziejach średniowiecza projekt pozwolił na szybkie zgrupowanie armii polskich i litewskich i w rezultacie całkowite zaskoczenie wojsk krzyżackich.

Na pamiątkę tego wydarzenia w parku miejskim w Kozienicach znajdują się oryginalne rzeźby przedstawiające króla, starostę oraz cieślę i kowala budującego most, a na miejscowym stawie postawiono replikę tej konstrukcji.

Z tym fragmentem Wisły związana jest również legenda o innej, wczesnośredniowiecznej przeprawie. Miejscowość Kromnów istniała bowiem już w 1065 r. i łączy się ją z postacią św. Jacka Odrowąża (1183-1257), duchownego i apostoła ludów słowiańskich.

Święty ten zyskał sobie przydomek “Światła ze Śląska”. Wielokrotnie udawał się na wyprawy misyjne, m.in. na Ruś i Zadnieprze. Według legendy, doszedłszy pewnego razu wraz z braćmi Godynem, Florianem oraz Benedyktem nad Wisłę, która na wiosnę wylała, pomodlił się, rzucił swój płaszcz na wodę i po nim jak po moście dostał się na drugi brzeg.

Pień tego drzewa na wysokości ok. 3 m rozwidla się na dwa potężne konary. Odznacza się zarówno imponującą wysokością, jak i ogromną szerokością korony (30×27,5 m), która góruje nad okolicznymi drzewami i jest dobrze widoczna ze znacznej odległości.

Sam pień topoli jest trudniejszy do wypatrzenia, skrywa go bowiem gęstwina rosnących w pobliżu krzewów i pomniejszych drzew. Kromnowska topola odznacza się bardzo dobrym stanem zdrowotnym i – mimo zaawansowanego jak na ten gatunek wieku – nie wykazuje żadnych objawów zamierania.

Topola rośnie przy drodze 575 za przeciwpowodziowym wałem wiślanym w niedalekiej odległości za znakiem z napisem “Kromnów”. Choć znajduje się wśród innych drzew, jej korona jest dobrze widoczna ze wspomnianego wału, gdyż jest to najwyższe drzewo.”

Autorzy cytowanego albumu opisali drzewo dość dawno, tj. w 2015 roku, natomiast parametry topoli podali według stanu na 2011 rok. Wówczas obwód pierśnicowy pnia drzewa wynosił 821 cm, wysokość 31 metrów, szacunkowy wiek 200 lat.

Na przestrzeni kilkunastu lat, stan zdrowotny i techniczny kromnowskiej gigantki pogorszył się. Poza wyłamaniami kilku grubych, masywnych konarów, z jednej strony na pniu widać ubytki kory i coraz większe wypróchnienie jego wnętrza.

Być może, obwód pnia zmierzony przez nas w tym roku jest jednym z najwyższych w historii życia topoli. Odpadająca kora i postępujące ubytki, wkrótce mogą okazać się szybsze niż przyrost obwodu pnia drzewa na grubość.

Również wysokość drzewa będzie maleć. Według autorów albumu, w 2011 roku wynosiła 31 m, według informacji zawartych w CRFOP – 35 m. Obecnie wynosi około 34-35 m.

W 2022 roku słynną topolę odwiedził Piotr Gach – tree hunter z Krakowa i autor strony Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych. Tak opisał drzewo: “Jedna z najpotężniejszych i chyba najpiękniejszych topól w Polsce rośnie nad Wisłą w miejscowości Kromnów. Wiele wskazuje na to, że jest to obecnie najwyższa topola czarna w Polsce. 

Być może powstała ona ze zrośnięcia ze sobą dwóch drzew, ponieważ jej pień rozwidla się na wysokości kilku metrów. Z uwagi na lokalizację za wałem Wisły, na terenie często zalewanym przez rzekę, drzewo jest dość trudno dostępne; tym bardziej, że jest otoczone przez gąszcz wysokich krzewów.”

Warto jeszcze dodać, że w Rejestrze prowadzonym przez Piotra znajduje się kilka pomiarów obwodu pnia topoli. Największy został podany przez specjalistę od topól – Ernesta Rudnickiego, według stanu na luty 2022 roku. Wówczas obwód pnia drzewa wynosił 842 cm i prawdopodobnie był on historycznie największy w życiu tego bezcennego okazu.

⇒ Na artykuł o “Kromnowskiej” topoli zapraszam również na blog Marka: Kromnowska Topola w gminie Brochów (pow. sochaczewski, mazowieckie).

P O D S U M O W A N I E

1) W Kromnowie (woj. mazowieckie, powiat sochaczewski, gmina Brochów) pomiędzy wałem przeciwpowodziowym a korytem Wisły, w otulinie Kampinowskiego Parku Narodowego, rośnie jedna z najgrubszych i najwyższych topól czarnych w Polsce, zwana – od nazwy miejscowości – topolą “Kromnowską”.

2) Wybrane parametry drzewa wynoszą: obwód pnia na poziomie pierśnicy – 838 cm (pomiar własny z 31.05.2025 r.), wysokość topoli około 34-35 m, wiek 214 lat – według stanu na 2025 rok (na podstawie danych z albumu “Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze”, PWN 2015).

3) Kondycja zdrowotna drzewa w ostatnich latach uległa wyraźnemu pogorszeniu, na pniu notuje się ubytki kory, dziuple, a pod drzewem leży kilka okazałych konarów i gałęzi, które odłamały się od korony topoli. Ponad 10 lat temu drzewo było opisywane jako okaz zdrowia i witalności.

4) Topola “Kromnowska” jest objęta ochroną pomnikową i należy do grona najcenniejszych osobników Populus nigra, jakie możemy spotkać i oglądać na terenie naszego kraju. Jej wyjątkowo okazałe gabaryty, sędziwy wiek i gęsto zarośnięte innymi roślinami stanowisko sprawiają, że drzewo to wygląda jak potężny, legendarny Ent, który ostał się tu od minionych wieków.