Pomnikowe drzewa w Białobrzegach.
♦ Białobrzegi ♦
Białobrzegi to kilkusetosobowa wieś sołecka położona w woj. mazowieckim, w powiecie płockim, w gminie Bodzanów. Jest to istotna informacja, bowiem na terenie kraju występuje co najmniej kilkanaście miejscowości o tej nazwie, w tym kilka na terenie woj. mazowieckiego. Dla miłośników dorodnych drzew, Białobrzegi stanowią nie lada gratkę. Zacznę od największego skarbu dendrologicznego Białobrzegów.
♦ Dąb “Chrobry” ♦
W zasadzie ten wpis miał być podzielony na dwie części, w którym pierwsza, w całości byłaby poświęcona pomnikowemu dębowi. Jednak podczas naszej wizyty, nie zastaliśmy gospodarzy działki na której rośnie drzewo i nie mogliśmy obejrzeć je z drugiej strony oraz zmierzyć obwód pnia. Dlatego zdecydowałem się na opisanie pomnikowych okazów w jednym artykule.
Dąb “Chrobry” został powołany na pomnik przyrody na mocy Orzeczenia Nr 451 Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody z dnia 3 czerwca 1974 r. o uznaniu za pomnik przyrody. Nowszym aktem prawnym regulującym status prawny drzewa jest rozporządzenie Nr 19 Wojewody Mazowieckiego z dnia 9.05.2007 r. w sprawie pomników przyrody położonych na terenie powiatu płockiego.
W Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody ( Dąb_szypułkowy-Chrobry_i_wiąz_górski ) podano, że obwód pierśnicowy pnia drzewa wynosi 870 cm, a jego wysokość 25 metrów. Drzewo to zostało opisane w albumie “Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze.”, według stanu na 2005 rok. Wówczas obwód pnia drzewa na poziomie pierśnicy wynosił 741 cm, wysokość 26 metrów, szacunkowy wiek – 400 lat.
Warto przytoczyć informacje o drzewie zawarte w tym albumie: “Podana wyżej wartość obwodu jego pnia wygląda niepozornie tylko dlatego, że została zmierzona zgodnie z zasadami obowiązującymi w dendrometrii, które w przypadku tego pomnika przyrody są wyjątkowo krzywdzące. Rośnie on bowiem na bardzo stromym stoku pagórka.
Dla porównania, ten sam obwód, ale mierzony na wysokości 50 cm wynosi już 922 cm, zaś na poziomie 10 cm, a więc mniej więcej tam, gdzie – uwzględniając obecność pagórka, w “normalnych” warunkach musiałaby wypadać pierśnica – aż 1040 cm!
Przy takiej lokalizacji drzewa jego pomiar jest kłopotliwy technicznie – z tego powodu w literaturze bardzo często spotyka się błędne wartości (np. według rejestru pomników przyrody ma mieć aż 870 cm obwodu).
Wrażenie wielkości “Chrobrego” dodatkowo potęguje imponująca korona o szerokości przekraczającej 21 m. Dąb ten na pierwszy rzut oka wydaje się być w doskonałej kondycji. Zdają się o tym świadczyć jego gęste, zielone liście oraz żywotne pędy. Niestety, po obejściu pnia wokoło, łatwo można stwierdzić, że od strony podwórza jest on zupełnie wypróchniały i zieje olbrzymią dziuplą.
Jest ona tak obszerna, że dawniej urządzono w niej składzik na narzędzia ogrodnicze. Drzewo poddano gruntownej konserwacji, podczas której oczyszczono wnętrze pnia i usunięto zagrożone złamaniem konary.
Mimo dość sędziwego wieku “Chrobry” wciąż rośnie i bardzo szybko powiększa swój obwód. Najlepszy dowód stanowi butelka pozostawiona i zapomniana przed laty u jego podstawy, która na skutek odkładania się wokół niej kolejnych warstw drewna, niemal zupełnie w nie “wrosła”.
Drzewo to jest jednym z największych dębów rosnących na terenie Mazowsza. Jego imię, podobnie jak w przypadku wielu innych sędziwych drzew tego gatunku, nawiązuje do Bolesława Chrobrego i sugeruje, że wykiełkowało już przed tysiącleciem. W rzeczywistości liczy sobie ok. 400 lat.”
Dąb “Chrobry” znalazł się w finale konkursu Drzewo Roku 2011 i zajął w nim 13. miejsce, zdobywając 348 głosów. Naprzeciwko potężnego dębu rośnie pomnikowy wiąz górski.
♦ Wiąz górski ♦
Wiąz ten został powołany na pomnik przyrody ożywionej na podstawie tego samego aktu prawnego co dąb “Chrobry” i zgodnie z informacjami zawartymi w CRFOF, obwód pnia drzewa wynosi 376 cm, a jego wysokość to 14 metrów. Obecnie jest to ponad 20 metrów.
Drzewo rośnie na równiejszym terenie, ale i w tym przypadku nie mamy pewności, czy pomiar podany w CRFOP został uzyskany zgodnie z zasadami obowiązującymi w dendrometrii czy nie. Drzewo prezentuje się pięknie i zdrowo.
Warto odnotować, że według stanu na 01.12.2025 r. w CRFOP, na terenie woj. mazowieckiego znajduje się tylko 15. pozycji z wiązami górskimi. Zatem pomnikowy wiąz górski w Białobrzegach to rzadkość i na pewno dendrologiczna osobliwość.
♦ Topola czarna “Ostatnia” ♦
Trzecim pomnikowym drzewem w Białobrzegach jest piękna, bardzo gęsto ulistniona topola czarna zwana “Ostatnią”. Gdy jedziemy lub idziemy do pomnikowego dębu i wiązu to topola jest pierwsza. 🙃
Według informacji zawartych w CRFOP ( Topola_czarna_Ostatnia ), obwód pnia drzewa na poziomie pierśnicy wynosi 581 cm, wysokość 22 metry. Drzewo rośnie obok drogi i jest bardzo dobrze widoczne już z daleka.
Pomimo swobodnego dostępu do topoli, pomiar obwodu jej pnia w sezonie wegetacyjnym jest bardzo utrudniony, co widać na powyższych zdjęciach. Dlatego tree hunterzy odstąpili od wykonania operacji dendrometrycznych.
Stan zdrowotny drzewa jest dobry, ale na pniu widać pierwsze oznaki jego słabnącej kondycji (ubytki kory, wypróchnienia i wyłamania konarów/gałęzi). Być może topola ta została kiedyś porażona przez piorun, jednak w stanie pełnego ulistnienia trudno to stwierdzić.
Przy drzewie rośnie kilka mniejszych drzew i krzewów, które optycznie powiększają szerokość oraz ulistnienie pomnikowej topoli. Generalnie wokół niej panuje całkiem niezła i urokliwa gęstwina.
Warto wiedzieć, że w Polsce topola czarna występuje na całym obszarze, z wyjątkiem Pomorza Zachodniego i północno-wschodnich rejonów, gdyż przez Polskę przebiega północna granica jej zasięgu.
