Pomnikowy 200-letni drzewostan sosnowy w Leśnictwie Ościsłowo Nadleśnictwa Ciechanów.

Następny punkt podczas wyprawy mazowieckiej tree hunterów na przełomie maja/czerwca 2025 roku to Nadleśnictwo Ciechanów, Leśnictwo Ościsłowo, oddział 112f (284f), w którym znajduje się dość nietypowy (rzadko spotykany) pomnik przyrody ożywionej. Dodatkową atrakcją tego terenu jest ścieżka edukacyjna (przyrodnicza) i miejsce pamięci narodowej.

Według informacji zamieszczonych na tablicach edukacyjnych: “ogromna różnorodność siedlisk leśnych kompleksu pozwala obserwować niemal wszystkie nizinne typy lasów, borów i olsów. W drzewostanach przeważa sosna, olsza, świerk, klon, jawor i brzoza. Dosyć licznie występują rodzinne dęby szypułkowe i bezszypułkowe reprezentowane przez pojedyncze pomniki przyrody”. Tablice te znajdują się przy leśnym parkingu, skąd można rozpocząć wycieczkę.

Dodatkowo możemy zapoznać się z rysem historycznym “Uroczyska Ościsłowo”. Ścieżka edukacyjna obejmuje 12 punktów, a jej długość wynosi około 2 km. Została tak zaprojektowana, aby w krótkim czasie przedstawić zagadnienia dotyczące lasu i gospodarki leśnej. Trasa prowadzi po równinnym terenie przez lasy i mokradła. Podczas spaceru warto przeczytać informacje zawarte na tablicach, na których opisano najciekawsze rośliny, zwierzęta, zagadnienia dotyczące gospodarki leśnej oraz działania powodujące wzrost odporności drzewostanów.

♦ Miejsce Pamięci ♦

Odległy o 15 kilometrów od Ciechanowa las, stał się ”ulubionym przez Niemców miejscem do wykonywania egzekucji. Zwożono tu ludzi z okolicznych powiatów i tracono potajemnie. Cały las był miejscem kaźni” – pisał Robert Bartold, znany ciechanowski regionalista.

Świadkowie tamtych wydarzeń pamiętają, że przez cały dzień zwożono furmankami ludzi niepełnosprawnych psychicznie i fizycznie oraz osoby starsze. Mogło ich być od 900 nawet około dwóch-trzech tysięcy. – To był największy mord w rejencji ciechanowskiej. Taki był bestialski plan Hitlera i każdej nieludzkiej ideologii, która morduje najsłabszych – zwraca uwagę ks. Mieczysław Białowąż, emerytowany proboszcz parafii Stupsk, który pochodzi z okolic Ościsłowa. 

Mieczysława Grudzińska, najstarsza mieszkanka Ościsłowa mówiła, że ziemia, na miejscu pogrzebania pomordowanych, mimo mrozu, przez długi czas nie dała się ”uklepać”. Wśród rozstrzelanych był m.in. Antoni Kapacki, miejscowy nauczyciel, którego, według świadków, miał dobić jego były uczeń, z rodziny niemieckich kolonistów.

Na płycie nagrobnej w lesie umieszczono napis: ”Tu hitlerowcy zamordowali i strącili do dołów 20.II.1940 roku setki kalekich mieszkańców ziemi ciechanowskiej. Wróg skazał ich na śmierć, gdyż w ich chorych ciałach biły polskie serca. Pamiętaj! Przez śmierć ich chciano nam odebrać godność człowieka”.

♦ Źródło: Gość Niedzielny Płocki

Świadkami tych barbarzyńskich egzekucji były drzewa. Często powiada się, że “gdyby drzewa mogły mówić, to ile by nam opowiedziały…” W takich miejscach może dobrze że milczą, bo serca żywych by pękły…

Strzeliste, dorodne sosny otaczają leśny cmentarz. Były świadkami zbrodni, ich stoicki drzewny spokój i przyrodnicza klasa nakazują milczenie, który często jest dużo bardziej przenikający niż potok słów.

W Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody ( Drzewostan_sosnowy_z_udziałem_dębu_szyp._i_brzozy_brod. ) podano, że przedmiotem ochrony jest drzewostan sosnowy z udziałem dębu szypułkowego i brzozy brodawkowatej na powierzchni 1,93 ha.

Aktem powołującym pomnik przyrody było Orzeczenie Nr 73/134/79 Wojewody Ciechanowskiego z 26.04.1979 r. Nowszym aktem regulującym ochronę pomnikową drzewostanu jest rozporządzenie Nr 35 Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 sierpnia 2008 r. w sprawie pomników przyrody położonych na terenie powiatu ciechanowskiego.

W chronionym Drzewostanie Sosnowym nie odnaleźliśmy dorodnych dębów i brzóz, choć niewątpliwie niektóre osobniki prezentują się ciekawie. Za to kilka sosen zwyczajnych wygląda wspaniale. Najgrubsze zmierzyliśmy w “pasie”.

Oto jedna z dorodniejszych sosenek – wysoka na ponad 30 metrów, wysmukła dama lasu o obwodzie pnia na poziomie pierśnicy 287 cm.

Oglądana od podstawy pnia wygląda zachwycająco.

Jedną z najbardziej atrakcyjnych cech dorodnych starych sosen, poza ich prostymi, strzelistymi sylwetkami jest gruba, mocno spękana kora. Każdy pień pokrywa indywidualna mozaika płatów kory, które wyglądają jak misternie sklejone kawałki puzzli.

Najgrubsza sosna legitymuje się obwodem pierśnicowym pnia wynoszącym 309 cm. Jest to jednocześnie jedna z najwyższych sosen na chronionym terenie.

Podziwialiśmy ją we wczesnych godzinach wieczornych, kiedy dolne fragmenty drzewa znajdowały się już w głębszym cieniu, natomiast wierzchołek był malowniczo podświetlony przez promienie zachodzącego Słońca.

Stan zdrowotny i techniczny większości najdorodniejszych osobników jest bardzo dobry. Sosny górują tu nad innymi drzewami i są najmocniejszym, dendrologicznym punktem Uroczyska Ościsłowo.

Kiedy tak patrzę na wspaniałe 200-letnie sosny, do głowy przychodzi mi sformułowanie, że to nie są już “tylko” sosny zwyczajne. Bardziej pasuje do nich określenie sosny zwyczajne w “odmianie szlachetnej”. Takich sosen mamy bardzo mało w porównaniu do milionów osobników tego gatunku, które podlegają codziennemu reżimowi gospodarki leśnej.

Pomiar obwodu pnia na poziomie pierśnicy jednej z najdorodniejszych sosen.

200-letnia sosna często wygląda „szlachetnie”: potężny pień, poskręcane konary, rude płaty kory, szeroka korona przypominająca stare sosny taborskie lub mazurskie.

Stare sosny mają też bardzo duże znaczenie ekologiczne. To mikroświat: siedlisko ptaków, mrówek, porostów, grzybów nadrzewnych i wielu innych organizmów. Często są to również drzewa o wysokiej odporności – skoro przetrwały 200 lat, to znaczy że poradziły sobie z wieloma wichurami, burzami, suszami i mrozami.