Pomnikowy dąb szypułkowy “Obrońca” ze Śladowa.

Drzewo, które powstrzymało ogień.

Odwiedzając wiele sędziwych i unikatowych drzew w różnych rejonach kraju, często spotykam sytuacje, w których dany okaz jest wyjątkowo ważny dla lokalnej społeczności z uwagi na wartość historyczną, wydarzenia, które miały miejsce w jego otoczeniu, przypisane drzewu legendy lub odwiedziny ważnej osobistości i jej odpoczynek pod konarami starego drzewa. Czasami drzewo jest zauważone i docenione przede wszystkim ze względu na znaczne walory krajobrazowo-estetyczne oraz przyrodnicze.

W Śladowie – kilkusetosobowej wsi położonej w woj. mazowieckim, w powiecie sochaczewskim, w gminie Brochów znajduje się drzewo, które jest szczególne pod każdym względem – historycznym, kulturowym, krajobrazowym i przyrodniczym. To bardzo cenny dąb szypułkowy “Obrońca”, który rośnie na prywatnej posesji Państwa Tempczyków.

Drzewo zostało powołane na pomnik przyrody ożywionej rozporządzeniem Nr 18 Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 lipca 2009 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody położonych na terenie powiatu sochaczewskiego. Podstawowe parametry dębu podane w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody ( Dąb_szypułkowy_Obrońca ) wynoszą:

– obwód pnia na poziomie pierśnicy: 691 cm,

– wysokość: 19 metrów

Fot. Arleta Tempczyk

Kiedy spoglądaliśmy na spokój i piękno jakie dąb “Obrońca” roztacza dookoła, aż trudno wyobrazić sobie, że kilkadziesiąt lat temu przy drzewie jak i w całym Śladowie miały miejsce wyjątkowo dramatyczne wydarzenia, związane z napastliwą, wojenną działalnością hitlerowskiej Trzeciej Rzeszy. W tym miejscu zacytuję informacje o drzewie z albumu “Drzewa Polski…”

♦ Dąb szypułkowy “Obrońca” w albumie Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze. ♦

Fot. Arleta Tempczyk

“Drzewo to jest niezwykłe ze względu na związaną z nim historię i rolę, jaką odegrało w dziejach miejscowości, w której rośnie. To właśnie w Śladowie hitlerowcy dokonali jednej z najkrwawszych zbrodni kampanii wrześniowej. 18 września 1939 r. w tych okolicach rozegrała się bitwa pomiędzy polskim oddziałem wojska z przeważającymi siłami niemieckimi.

Wobec bohaterskiego oporu Polaków najeźdźcy użyli cywilnych mieszkańców okolicznych miejscowości jako “żywych tarcz”. Po poddaniu się polskich żołnierzy hitlerowcy zgromadzili ok. 300 jeńców oraz cywili na tzw. główce wiślanej (to rodzaj umocnienia wykonanego z kamieni i faszyny wyglądającego jak niedokończona tama; jej zadaniem jest ochrona brzegu przed meandrowaniem rzeki), rozstrzelali ich, a ciała utopili w rzece. Bestialską egzekucję przeżyło tylko dwóch mężczyzn – mieszkańców Tułowic.

Ocaleli tylko dlatego, że jeden z nich przeleżał 9 godzin w wodzie, udając zwłoki, a drugi został przyciśnięty ciałem własnego brata i uszedł uwadze oprawców. Najeźdźcy podpalili również wieś. Tutaj właśnie zaczyna się niezwykła historia związana z drzewem. Szybko rozprzestrzeniający się wśród gęstej, drewnianej zabudowy ogień został zatrzymany przez potężne, rozłożyste, nasiąknięte wilgocią konary olbrzymiego dębu szypułkowego rosnącego w centrum miejscowości. Dzięki temu pożar udało się opanować i ocalić znaczną część wsi przed zniszczeniem. Wdzięczni mieszkańcy ochrzcili dąb mianem “Obrońcy”.

Fot. Arleta Tempczyk

Charakterystyczną cechą drzewa jest rozłożysta, niemal kulista korona. Pokrywają ją gęste liście świadczące o doskonałej kondycji dębu, któremu najwidoczniej nie zaszkodziło tragiczne podpalenie z września 1939 r. Na spękanej korze do dziś można dostrzec ciemne ślady pozostawione przed laty przez płomienie. Pień z jednej strony jest nieco wypróchniały i znajduje się w nim nieduża dziupla wypełniona murszem drzewnym. Jako ciekawostkę warto dodać, że w konarach drzewa znajduje się okazałe bocianie gniazdo.”

Nawet w stanie pełnego ulistnienia można dostrzec wspomniane gniazdo. Co roku przylatują do niego bociany i wychowują młode. To jeszcze bardziej czyni drzewo niezwykłym, bowiem bocianie gniazda najczęściej spotyka się na różnego rodzaju słupach. W Śladowie bociany wybrały na swoje kilkumiesięczne domostwo koronę przepięknego, rozłożystego dębu.

Fot. Arleta Tempczyk

Ślady po pożarze są najbardziej widoczne przy podstawie pnia drzewa od wschodniej strony. Dęby mają tę wyjątkową cechę, że dość często dobrze sobie radzą po zetknięciu z ogniem, o ile oczywiście płomienie nie rozprzestrzenią się zbytnio po drzewie. Podobnie dzieje się w przypadku porażenia dębów przez piorun. Wiele rażonych osobników zachowuje przyzwoitą sprawność przez długie lata.

♦ Wiek drzewa ♦

Fot. Arleta Tempczyk

W cytowanym albumie “Drzewa Polski…” podano parametry dębu według stanu na 2011 rok. Wówczas obwód pierśnicowy pnia drzewa wynosił 695 cm, wysokość 20 metrów. Wiek drzewa oszacowano na 300 lat, zatem o połowę mniej, jak podaje się w niektórych źródłach. Ten wyjątkowy okaz dendroflory brał udział w konkursie Drzewo Roku 2021.

♦ Dąb szypułkowy “Obrońca” w Konkursie Drzewo Roku 2021. ♦

Na stronie internetowej tu.sochaczew.pl w artykule z 02.06.2021 r. zaprezentowano sylwetkę dębu.

“W Śladowie, gmina Brochów w otulinie Kampinoskiego Parku Narodowego, na posesji rodziny Tempczyków rośnie potężny 600-letni Dąb Obrońca. Wysokość drzewa to ok. 25 m, a rozłożystość korony to ponad 30 metrów! Obwód na wysokości pierśnicy wynosi 7,2 m. Aby otoczyć dąb potrzeba aż dziesięcioro dzieci! Okazały Dąb Obrońca jest pomnikiem przyrody, nie tylko ze względu na swój wymiar, ale i ciekawą historię. Drzewo zostało zgłoszone do konkursu „Drzewo Roku 2021”. Spośród 150 zgłoszonych drzew zostało wybranych 16,które walczą o miano Drzewa Roku 2021.”

Właścicielka posesji, na której rośnie wiekowy okaz Arleta Tempczyk, wyjaśnia skąd wzięła się nazwa drzewa. A historia ta jest bardzo ciekawa.

“W czasie II Wojny Światowej Niemcy zrzucili bombę na zabudowanie naszych sąsiadów. Wybuchł ogromny pożar, niszcząc ich gospodarstwo, a ogień rozprzestrzeniał się również na kolejne budynki. Ogromny i zdrowy dąb „zatrzymał” ogień i ocalił posesje mojej rodziny przed żywiołem. Stary drewniany dom stoi do dzisiejszego dnia. Ślady pożaru są jednak widoczne od strony wschodniej na pniu dębu. Dwie odnogi dębu zostały połączone grubymi, metalowymi linami w celu zabezpieczenia przed rozłamem. Stąd nazwa heroicznego dębu – „Obrońca”. Z drzewem związana jest również legenda. Historia głosi, że pod dębem odpoczywał król Władysław Jagiełło ze swym rycerstwem w drodze na Grunwald. Stąd z kolei nazwa wsi Śladów – od pozostawienia przez króla „wielu śladów” swojej obecności.”

Fot. Arleta Tempczyk

“Od ponad 30 lat na wiekowym drzewie mają swoje gniazdo bociany – symbol polskiego krajobrazu i wsi. Co roku swoim przylotem zwiastują nadejście wiosny. Dąb daje schronienie również innym zwierzętom tj. puszczykom, szpakom, wróblom, dzięciołom, szerszeniom, mrówkom, a także wiewiórkom! Z historią drzewa regularnie zapoznają się również dzieci i młodzież z okolicznej Szkoły Podstawowej w Śladowie, ale także odwiedzają wycieczki krajowe i zagraniczne.”

“Dzięki władzom Urzędu Gminy w Brochowie i dyrekcji Kampinoskiego Parku Narodowego odbywa się systematyczna pielęgnacja drzewa. Usuwane są suche konary, których z każdym rokiem niestety przybywa. Także gniazdo bocianów jest zmniejszane co pewien czas ponieważ stanowi duże obciążenie dla konarów drzewa. Zbierane żołędzie wykorzystywane są jako materiał siewny, z których wyrosną młode dęby. Wiosna można podziwiać budząca się do życia przyrodę.”

“Latem, w cieniu liści można odetchnąć. Jesienią zachwycają różnobarwne kolory liści. Zimą w białej scenerii dąb wygląda równie pięknie. Zapraszamy bardzo serdecznie wszystkich do odwiedzenia i obejrzenia dębu Obrońca. Jest to naprawdę drzewo wyjątkowe, legendarne, pełne uroku, które mamy nadzieje będą mogły oglądać przyszłe pokolenia. Tym bardziej warto zagłosować w plebiscycie na nasze drzewo i dzięki temu wypromować nasz region – zauważa Arleta Tempczyk.”

Dąb “Obrońca” zdobył w konkursie 1964 głosów i zajął 3. miejsce.

Fot. Arleta Tempczyk

Na terenie Śladowa rosną dwa inne pomnikowe dęby, które opiszę w odrębnym artkule. Do tego w pobliżu wsi na otwartej przestrzeni, można podziwiać jeszcze jeden pomnikowy dąb, który również zostanie w nim zaprezentowany.

Jednocześnie składam serdeczne podziękowania Pani Arlecie Tempczyk za przesłanie pięknych zdjęć wyjątkowego dębu, które wzbogaciły i ubarwiły ten wpis. 🙂🌳

P O D S U M O W A NI E

Fot. Arleta Tempczyk

1) W Śladowie (woj. mazowieckie, powiat sochaczewski, gmina Brochów) na terenie prywatnej posesji Państwa Tempczyków rośnie przepiękny, rozłożysty i atletycznie zbudowany dąb szypułkowy “Obrońca”, z którym związana jest tragiczna i jednocześnie niezwykła historia z początku II wojny Światowej, bowiem drzewo powstrzymało szalejący pożar, który mógł zrujnować pozostałe gospodarstwa tej urokliwej wsi. Stąd został nazwany przez mieszkańców “Obrońcą”.

Fot. Arleta Tempczyk

2) Wybrane parametry drzewa wynoszą: obwód pnia na poziomie pierśnicy – 695 cm, wysokość dębu 20 m, szacunkowy wiek 300 lat – wszystkie dane według stanu na 2011 rok, na podstawie danych z albumu “Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze”, PWN 2015. Obecny (w 2025 roku) szacunkowy wiek drzewa wynosi 314 lat.

Obraz – Tomasz Fronczek

3) Dąb “Obrońca” od 2009 roku jest objęty ochroną pomnikową. Stanowi niezwykły przykład, jak tragiczna historia potrafi połączyć losy człowieka i wyjątkowej rośliny, dzięki której powstaje więź oraz szacunek człowieka do drzewa. Od siebie dodam, że w chwili grozy, gdy wszystko zdawało się ginąć w płomieniach, stał dąb “Obrońca” – milczący strażnik życia. Jego potężne konary powstrzymały żywioł ognia, a korzenie pamiętały, że nawet w największej burzy można ocalić świat. W koronie dzielnego dębu szumi obietnica, że życie zawsze znajdzie sposób, by przetrwać.