Pomnikowy dąb szypułkowy “Uparty Mazur” z Młocka.

Geniusz rodzimej dendroflory.

Młock to wieś sołecka położona w woj. mazowieckim, w powiecie ciechanowskim, w gminie Ojrzeń. Przez miejscowość przepływa rzeczka Stawnica, dopływ Łydyni. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, liczba ludności we wsi Młock wynosiła 322, co stanowi 7,8% mieszkańców gminy Ojrzeń. Tree hunterzy przybyli do Młocka w ostatnim dniu maja 2025 roku, w godzinach wczesno-wieczornych. Panowała spokojna, przyjemna i prawie bezwietrzna aura. Zaparkowaliśmy samochód na poboczu i ujrzeliśmy genialne drzewo – główny cel naszej dwu-dniowej wyprawy.

Stał przy skraju lasu, otoczony niewielkim drewnianym płotem i ukazał majestat swojej korony, podświetlonej ciepłymi i wyrazistymi promieniami Słońca. Potęga, król, geniusz! Absolutny fenomen i jeden z najcenniejszych dębów szypułkowych nie tylko Polski, ale i całej Europy!

To dąb “Uparty Mazur” – drzewo numer jeden województwa mazowieckiego. Niebywałe rozmiary, fenomenalnie rozłożysta korona, przyrodniczy cud, dendrologiczny majstersztyk, po prostu geniusz w dębowej populacji naszego kraju.

Na tablicy informacyjnej ustawionej w 2013 roku w pobliżu drzewa możemy przeczytać, że “Uparty Mazur” jest od ponad 800 lat niemym świadkiem historii północnego Mazowsza. Wiek ten jest zawyżony. Do tego wątku powrócę nieco dalej.

Drzewo to zostało powołane na pomnik przyrody na mocy Orzeczenia Nr 163 Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 27 września 1967 r. o uznaniu za pomnik przyrody. Nowszym aktem regulującym prawną ochronę dębu jest rozporządzenie Nr 34 Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 sierpnia 2008 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody położonych na terenie powiatu ciechanowskiego.

Według danych zawartych w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody ( Dąb_szypułkowy_Uparty_Mazur ), obwód pnia drzewa wynosi 817 cm, wysokość 25 metrów. Są to dane nieaktualne, zwłaszcza jeśli chodzi o obwód pnia drzewa.

Zanim przystąpiłem do pomiaru obwodu pnia “Upartego Mazura”, oglądałem drzewo z każdej strony i nie mogłem wyjść z podziwu na tym fenomenem i cudem przyrody. Po zachodniej stronie pnia “spływała” kaskada mchów. W wielu innych miejscach na drzewie, również można dostrzec liczne zgromadzenia tych delikatnych roślin.

Dąb “Uparty Mazur” był mierzony w obwodzie pnia wiele razy w różnym czasie. W Rejestrze Polskich Drzew Pomnikowych Piotra Gacha podano następujące wyniki pomiarów:

— 905 cm w 2013 r.

— 900 cm w 2014 r.

— 917 cm w 2016 r.

— 928 cm w 2023 r.

— 949 cm w 2024 r.

Powyższe, dość duże różnice w otrzymanych wynikach świadczą o pewnych trudnościach w pomiarze obwodu pnia tak potężnego drzewa. Tree hunterzy w składzie Marek Łuszczyński i Paweł Lenart, przy zachowaniu maksymalnej ostrożności i staranności, dokonali pomiaru obwodu pierśnicowego pnia “Upartego Mazura” w dniu 31 maja 2025 r.

Po wyznaczeniu najwyższego punktu przy podstawie pnia, zaczepiliśmy taśmę na wysokości 1,3 m. Po obejściu pnia dookoła z mocno naciągniętą taśmą, odczytałem wynik. Otrzymaliśmy 950 cm. To oznacza, że dąb szypułkowy “Uparty Mazur” jest wyjątkowy z kilku powodów.

♦ Dlaczego dąb “Uparty Mazur” jest tak wyjątkowy? ♦

(1) Drzewo należy do bardzo nielicznej grupy krajowych dębów, których obwód pnia na poziomie pierśnicy przekroczył 900 cm.

(2) Wśród tej elitarnej populacji dębowych kolosów, “Uparty “Mazur” ma najwspanialszą i najbardziej żywotną koronę. Spójrzmy chociażby na dęby takie jak: “Poganina” z Węglówki, “Chrześcijanina” z Januszkowic, “Bartka” z Zagnańska, “Jana Kazimierza II” z Bąkowa, “Rusa” z Rogalina, “Bażyńskiego” w Kadynach, “Pücklera” w Szydłowcu czy “Bliźniaka” z Twardogóry. Żaden z nich nie posiada tak obficie ugałęzionej, ulistnionej, pełnej, rozłożystej i majestatycznej korony.

(3) Stan zdrowotny i techniczny “Upartego Mazura” jest bardzo dobry, czego nie można napisać o wymienionych wyżej dębach.

(4) Dąb “Uparty Mazur” jest obecnie najpotężniejszym drzewem woj. mazowieckiego i jednocześnie wybitną wizytówką dendrologiczną tych terenów.

(5) Imponująca sprawność okazu i jego stosunkowo szybko przyrastający na grubość pień sprawiają, że w przyszłości może to być najgrubszy i najdorodniejszych dąb szypułkowy Polski.

(6) Stanowisko w którym rośnie to wspaniałe drzewo jest wręcz idealne, aby w ciszy i skupieniu podziwiać dębowy cud natury, którego potęga i delikatność w jednym tworzą doskonałą harmonię.

♦ Dąb szypułkowy “Uparty Mazur” w albumie Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze. ♦

Autorzy albumu “Drzewa Polski…” tak napisali o “Upartym Mazurze”: “Drzewo to jest obecnie najokazalszym dębem rosnącym na terenie Mazowsza. Zdumienie może budzić jego nazwa, jednak należy pamiętać, że w języku staropolskim mianem “Mazurów” określano właśnie mieszkańców Mazowsza (a nie Mazur).

Epitet “”uparty” odnosi się zapewne do żywotności, która pozwoliła mu przetrwać przez tyle wieków (jego szacunkowy wiek to ok. 500 lat). “Uparty Mazur” rośnie na polu uprawnym nieopodal ściany lasu.

Kształt jego pnia wskazuje, że drzewo to począwszy od młodego wieku rozwijało się na otwartej przestrzeni. Pień jest stosunkowo krótki, pękaty i nisko nad ziemią rozgałęzia się na potężne konary tworzące rozległą koronę o wymiarach 32×27 m.

Tuż nad gruntem jego obwód wynosi aż 1340 cm. Co więcej, wciąż przyrasta on na grubość i to stosunkowo szybko – według pomiarów autorów w ciągu zaledwie 3 lat powiększył swój pierśnicowy obwód aż o 7 cm.

Obecnie jest jednym z zaledwie kilku polskich dębów, które osiągnęły 900 cm obwodu, a niewykluczone, że za kilkadziesiąt lat stanie się niekwestionowanym rekordzistą. Wskazuje na to stosunkowo dobry stan zdrowotny tego drzewa.

Co prawda, dolna część pnia jest w środku wypróchniała, ale nie stanowi to zagrożenia dla jego życia. Ubytek ten wypełniono przed laty plombą betonową. Korona jest doskonale ulistniona i bardzo gęsta, co dobitnie świadczy o doskonałej kondycji.

Drzewo dla ochrony przed licznie zatrzymującymi się pod nim turystami otoczono drewnianym płotkiem. Dąb ten ma również “naturalną ochronę” i to znacznie skuteczniejszą, w trakcie wizyty autorów okazało się bowiem, że wnętrze jego pnia jest zasiedlone przez szerszenie.

Aby dotrzeć do “Upartego Mazura” należy z trasy nr 50 prowadzącej do Ciechanowa skręcić w pobliżu miejscowości Ojrzeń w drogę kierującą do Młocka. Dąb rośnie ok. 8 km dalej, mniej więcej 50 m za tablicą z napisem “Młock”, w odległości ok. 20 m od szosy, po jej lewej stronie.

Będąc w tych stronach, warto odwiedzić rosnącą w pobliskiej miejscowości Rutki-Borki nieprawdopodobnych rozmiarów gruszę polną o obwodzie pnia 627 cm stanowiącą reliktowy przykład sędziwych drzew tego gatunku sadzonych niegdyś pospolicie na chłopskich i szlacheckich miedzach.

Warto też dodać, że wg Mazowieckiego Rejestru Pomników Przyrody w pobliskim Glinojecku mają rosnąć dwa najgrubsze w kraju jałowice pospolite o obwodzie pni – uwaga! – ok. 600 cm. Przypuszczalnie jest to błąd w zapisie, bowiem tak olbrzymie okazy tego gatunku po prostu nie istnieją”. Tree hunterzy potwierdzają ostatnie zdanie. Po oględzinach w terenie odnaleźliśmy tylko jednego jałowca, rachitycznego i bardzo skromnego w obwodzie pnia.

♦ WIEK DRZEWA ♦

Wracając jeszcze do wieku drzewa – według informacji zamieszczonej na tablicy – wynosi on 800 lat. Natomiast autorzy albumu “Drzewa Polski…”, oszacowali wiek dębu w 2014 roku na 500 lat, co daje 511 lat w 2025 roku. Biorąc pod uwagę fakt, jak szybko “Uparty Mazur” powiększa swoje gabaryty, wydaje się, że przypisanie mu nieco ponad 500 lat jest znacznie bliższe rzeczywistemu wiekowi drzewa niż 800 lat.

To już nie pierwszy taki przypadek, kiedy danemu drzewu przypisuje się najzacniejszy wiek na tle wszystkich innych pozostałych. Wiele wiekowych drzew “odmłodził” o kilkaset lat śp. dr Cezary Pacyniak, który po przebadaniu setek egzemplarzy, wskazał na znaczne zawyżanie wieku największych okazów.

Co ciekawe, wśród przebadanej przez niego puli najpotężniejszych polskich drzew, nie znalazłem informacji o “Upartym Mazurze”. Autor nic o nim nie wspomniał w przewodniku “Najstarsze Drzewa w Polsce” z 1992 roku. 

Dąb “Uparty Mazur” trafił również do albumu “Polskie Dęby” 100 dębów na 100-lecie PTD. Drzewo zostało zgłoszone przez Piotra Krasińskiego, a wymiary jakie podano to: obwód pierśnicowy pnia 949 cm, wysokość 36 metrów.

⇒ O “Upartym Mazurze” nakręcono kilkuminutowy materiał, który można obejrzeć i posłuchać na portalu społecznościowym FB, po kliknięciu w ten link: https://www.facebook.com/PotockaRak/videos/163675405671033/

Ja również postanowiłem – poza bogatą sesją fotograficzną – uwiecznić nasz narodowy dendrologiczny skarb na filmie.

F I L M

Film trwa 5 minut. W ciszy i kontemplacji, obszedłem dookoła “Upartego Mazura”, starając się pokazać niuanse i ogrom tego absolutnie wyjątkowe drzewa.

♦ Link: https://drive.google.com/drive/folders/1zhWMAadgJx3GK9AY4Ql7wLewMRMvLc76

Zrobiłem też kilka zdjęć całej sylwetki dębu z zastosowaniem wybranych efektów. Myślę, że piękniejszej i wspanialszej dendrologicznej wizytówki Mazowsza na próżno szukać gdzie indziej.

Także czarno-biała sceneria czy delikatna sepia, ukazują majestat “Upartego Mazura” w fantastycznej scenerii, widzimy jego mocarną atletyczność i zniewalającą, regularną koronę.

P O D S U M O W A N I E

1) W Młocku (woj. mazowieckie, powiat ciechanowski, gmina Ojrzeń) na polu uprawnym nieopodal ściany lasu, rośnie najpotężniejsze drzewo Mazowsza, którym jest dąb szypułkowy “Uparty Mazur”, który od 1967 roku jest chroniony jako pomnik przyrody ożywionej.

2) Wybrane parametry drzewa wynoszą: obwód pnia na poziomie pierśnicy 950 cm (pomiar własny z 31.05.2025 r.), wysokość dębu 36 metrów (według danych z albumu “Polskie Dęby” 100 dębów na 100-lecie PTD, PTD 2024), wiek 511 lat – według stanu na 2025 rok (na podstawie danych z albumu “Drzewa Polski. Najgrubsze. Najstarsze. Najsłynniejsze”, PWN 2015).

3) Drzewo odznacza się fenomenalną, bardzo rozłożystą i silnie ugałęzioną koroną, która co roku pokrywa się grubym garniturem liści oraz potężnym pniem, dzięki któremu osobnik ten znajduje się w elitarnej i nielicznej grupie polskich dębów, których obwód pnia przekracza 900 cm. Jeśli chodzi o stan techniczny i zdrowotny to “Uparty Mazur” jest obecnie numerem jeden w Polsce. Żaden inny jednopniowy dąb szypułkowy rosnący na terenie naszego kraju, z obwodem pnia wynoszącym 900 cm lub więcej, nie posiada tak imponującego wyglądu i monumentalnej korony.

4) Wszystko to sprawia, że dąb “Uparty Mazur” jawi się jako geniusz rodzimej dendroflory. To drzewo jest genialne, jedyne, fantastyczne i poruszające nawet najbardziej zardzewiałe korytarze ludzkiej wrażliwości. Wizyta u “Upartego Mazura” była moim najważniejszym celem dendrologicznym 2025 roku. Cieszę się, że cel ten udało się osiągnąć, obejrzeć, zmierzyć i sfotografować. To przede wszystkim zasługa kolegi Marka, który był głównym organizatorem wyprawy mazowieckiej.