Temperatura, opady i usłonecznienie we wrześniu 2025 roku.

Tegoroczny wrzesień wpisał się do ogólnego trendu pogodowego, jaki obserwujemy w tym roku. Charakteryzuje go dynamika i zmienność, a więc dość duże amplitudy temperatur i znaczne różnice w sumach opadów – od ich niedoborów po nadwyżki w zależności od regionu. Czas przyjrzeć się dziewiątemu miesiącowi roku od strony analizy sporządzonej przez IMGW.

♦ TEMPERATURY ♦

Średnia obszarowa temperatura powietrza we wrześniu 2025 r. wyniosła w Polsce 15,5°C i była o 1,7 stopnia wyższa od średniej wieloletniej (1991-2020) dla tego miesiąca. Tegoroczny wrzesień należy zaliczyć do miesięcy bardzo ciepłych termicznie – w Sudetach został on sklasyfikowany jako ciepły, a na Podkarpaciu i w Karpatach jako ekstremalnie ciepły.

Najcieplejszym regionem Polski było Podkarpacie z temperaturą 15,9°C (anomalia +2,0°C), najchłodniejszym – Sudety ze średnią 13,6°C (0,8 stopnia powyżej normy).

Według klasyfikacji rangowej średniej temperatury miesięcznej, obejmującej okres od 1951 r., wrzesień 2025 r. plasuje się na 9. pozycji. Najchłodniejszy od początku II połowy XX wieku był wrzesień 1996 r., kiedy średnia obszarowa temperatura powietrza wyniosła zaledwie 10,4°C.

Wartości średniej miesięcznej temperatury powietrza na prawie całym obszarze kraju przekroczyły 14°C, nieco cieplejszy był wschód kraju. Najcieplej było w Warszawie (16,5°C), Terespolu (16,4°C), Włodawie (16,1°C), Toruniu, Lublinie, Nowym Sączu, Helu, Rzeszowie i Sandomierzu (16,0°C), najchłodniej zaś w Kłodzku (14,0°C), Jeleniej Górze (13,2°C) i Zakopanem (12,9°C). W szczytowych partiach pasm górskich średnie miesięczne wartości temperatury były oczywiście najniższe (Kasprowy Wierch: 7,3°C, Śnieżka: 6,6°C).

Wartości anomalii, tj. odchyleń od wartości wieloletnich średnich miesięcznych z okresu 1991-2020, zawierały się w granicach od 0,6°C do 3,1°C. Najcieplej w stosunku do normy klimatologicznej było we wschodniej Polsce, najchłodniej – na zachodzie.

Najwyższą wartość temperatury powietrza (33,1°C) odnotowano 20 września w Jeleniej Górze (informacja dotyczy jedynie stacji synoptycznych). W całym miesiącu na aż 45 stacjach synoptycznych zarejestrowano maksymalną temperaturę powietrza powyżej 28,0°C. Na Śnieżce najwyższa zanotowana temperatura to 19,8°C, a na Kasprowych Wierchu 17,2°C. Najchłodniej (poza stacjami górskimi) było w dniach 25-30 września: w Kozienicach (–1,2°C), Siedlcach (–0,4°C), Jeleniej Górze (–0,4°C), Białymstoku (–0,3°C) i Terespolu (–0,3°C).

W przestrzennym rozkładzie wartości kwantyla 95% (z 5% prawdopodobieństwem przekroczenia) malały z południa i południowego wschodu w kierunku północnym. Najniższe wartości (poza obszarami górskimi) zanotowano w okolicach Zatoki Gdańskiej. Wartości kwantyla zawierały się między 15,2 a 30,4°C. Przestrzenny rozkład kwantyla 5% (z 95% prawdopodobieństwem przekroczenia) temperatury minimalnej również charakteryzował się znacznym zróżnicowaniem przestrzennym z wartościami mieszczącymi się między –2,5°C a 8,6°C, przy czym ujemne wartości zanotowano jedynie na obszarach górskich oraz Kozienicach.

Seria anomalii średniej obszarowej temperatury powietrza we wrześniu w Polsce względem okresu referencyjnego 1991-2020 oraz wartość trendu (°C/10 lat); serie wygładzono 10-letnim filtrem Gaussa (czarna linia).

Występujący od szeregu lat wzrostowy trend temperatury powietrza na obszarze Polski był we wrześniu 2025 r. kontynuowany. Od 1951 r. wzrost temperatury w tym miesiącu szacowany jest na 1,8°C – najsilniejszy występuje na Pojezierzach (2,0°C), najsłabszy w Sudetach (1,4°C).

Przez większą część września średnia dobowa temperatura powietrza w Polsce utrzymywała się powyżej średniej z wielolecia (dwukrotnie przekraczając poziom kwantyla 95% – dni wyjątkowo ciepłe). Ostatnią dekadę miesiąca charakteryzuje gwałtowny spadek średnich wartości temperatury (w tym w ostatnich dniach września poniżej średniej z wielolecia 1991-2020). Zgodnie z klasyfikacją termiczną wrzesień 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy bardzo ciepłych.

♦ OPADY ♦

Obszarowo uśredniona suma opadów atmosferycznych we wrześniu 2025 wyniosła w Polsce 62,9 mm i była o 5,5 mm wyższa od normy dla tego miesiąca, określonej na podstawie pomiarów w latach 1991-2020. Według klasyfikacji Kaczorowskiej miniony wrzesień należy zaliczyć do miesięcy normalnych opadowo (opady stanowiły 109,6% normy dla tego miesiąca).

Według klasyfikacji rangowej średniej obszarowej sumy opadów, obejmującej okres od 1951 r., wrzesień 2025 r. plasuje się na 24. pozycji. Najbardziej zasobny w opady był wrzesień 2001 r. (ze średnią sumą 112,6 mm), najmniej – w 1959 r. (zaledwie 14,3 mm). Rozkład przestrzenny sumy opadów we wrześniu 2025 r. był silnie zróżnicowany.

Najwyższe sumy miesięczne, sięgające powyżej 120 mm, odnotowano w Tatrach oraz na stacjach synoptycznych w Mikołajkach i w Krakowie. Z kolei najniższe opady, poniżej 30 mm, wystąpiły w Warszawie i Pile. W stosunku do średniej wieloletniej (1991-2020) opady we wrześniu 2025 r. zawierały się pomiędzy 41,7% na stacji synoptycznej w Warszawie do aż 237,5% w Mikołajkach. Rozkład anomalii odzwierciedla w znacznym stopniu przestrzenny rozkład opadów.

Tendencja przyrostu wartości skumulowanej sumy opadów była we wrześniu dodatnia, jednak bardziej zauważalna w pierwszej połowie miesiąca. Wartości wciąż znacząco odbiegają od wartości średnich dla lat 1991-2020. Jeśli taki stan rzeczy nie ulegnie zmianie, to rok 2025 będzie można zaliczyć do kategorii lat suchych.

Ciekawych informacji dostarcza nam analiza parowania potencjalnego, obliczanego na podstawie standardowych danych meteorologicznych, jak również klimatycznego bilansu wodnego (KBW), będącego różnicą pomiędzy wysokością opadów a wielkością parowania. We wrześniu 2025 r. najwyższe wartości parowania, osiągające 75 mm, wystąpiły w okolicach Łodzi. Najniższe odnotowano w północnej części kraju (Pojezierze Pomorskie i Pobrzeże Gdańskie) oraz na obszarach górskich (szczególnie w Tatrach).

Klimatyczny bilans wodny we wrześniu charakteryzowało znaczne zróżnicowanie przestrzenne. Najniższe wartości KBW, sięgające –55 mm, odnotowano w wschodniej i centralnej (Nizina Mazowiecka) części Polski. Wartości oscylujące w granicach zera pojawiły się na Pojezierzu Kaszubskim. Wartości silnie dodatnie odnotowano w północno-wschodniej części Polski oraz w górach (wysokich partie Tatr oraz w Beskidach).

Wysokość opadów atmosferycznych we wrześniu charakteryzuje się dużą zmiennością z roku na rok. Niewielkie wartości współczynnika trendu (1,2 mm/10 lat) wskazują na średnią zmianę w przeciągu ostatnich 74 lat (od 1951) wynoszącą zaledwie 8,9 mm.

♦ USŁONECZNIENIE ♦

We wrześniu 2025 roku pogodnego nieba w większości kraju nie brakowało, ale nie wszędzie. Najmniej godzin ze słońcem było na Podhalu – 116 godzin, a w Kotlinie Kłodzkiej, południu woj. śląskiego, w Małopolsce i południowym zachodzie podkarpackiego 140 godz. Wszędzie anomalia usłonecznienia kształtowała się 10-20 godzin poniżej średniej.

Im dalej na północ, tym pogodnego nieba było więcej– wszędzie tam liczba godzin ze słońcem wynosiła 170-190, przy czym na Nizinie Szczecińskiej, w rejonie Poznania, na Pomorzu Gdańskim, Żuławach Wiślanych, Kujawach, Białostocczyźnie, a także w Warszawie i Sulejowie odnotowano w zeszłym miesiącu ponad 210 godzin ze Słońcem (największe było na Helu i wynosiło 213,4 h). Wszędzie tam anomalia usłonecznienia wynosiła od 10 do 30godzin.

♦ WRZESIEŃ GLOBALNIE ♦

Anomalie średniej przypowierzchniowej temperatury powietrza na świecie w odniesieniu do lat 1991-2020 dla września. Źródło danych: ERA5. Źródło: C3S/ECMWF.

W Polsce wrzesień 2025 roku został pod względem termicznym zaklasyfikowany jako bardzo ciepły, a w skali globalnej był 3. najcieplejszym wrześniem na świecie, ze średnią temperaturą powietrza (ERA5) przy powierzchni Ziemi wynoszącą 16,11°C, czyli o 0,66 stopnia wyższą od średniej dla tego miesiąca w latach 1991-2020.

Anomalie średniej przypowierzchniowej temperatury powietrza w Europie w odniesieniu do lat 1991-2020 dla września. Źródło danych: ERA5. Źródło: C3S/ECMWF.

Wyjątkowo ciepło było również w Europie – o 1,23 stopnia powyżej normy; średnia 15,95°C klasyfikuje tegoroczny wrzesień na 5. miejscu najcieplejszych wrześni w historii pomiarów w Europie. Temperatury wyższe od średniej odnotowano nad Islandią, centralną i wschodnią Hiszpanią oraz w większości wschodniej części Europy. Najwyższe anomalie wystąpiły nad północną Fennoskandią, w regionie rozciągającym się prosto na południe od Finlandii. Temperatury nieco niższe od średniej wieloletniej odnotowano w Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, północnej Portugalii i północno-zachodniej Hiszpanii, przy czym w większości lokalizacji anomalie były niższe o mniej niż jeden stopień.

⇒ Źródło i mapy:

♦ IMGW, AFP, WMO, NOAA, C3S, New Scientist/USA Today