W niedzielę rozpocznie się astronomiczna zima.

W niedzielę, 21 grudnia, dokładnie o godzinie 16:03 czasu polskiego na półkuli północnej rozpocznie się astronomiczna zima wraz ze wstąpieniem Słońca w znak Koziorożca. To moment, w którym półkula północna będzie najbardziej odchylona od Słońca.

Moment przesilenia zimowego będzie „najciemniejszym” dniem pod względem światła dziennego na półkuli północnej, gdyż to właśnie wtedy na półkuli północnej dzień trwa najkrócej, a za kołem podbiegunowym północnym Słońce w ogóle nie wschodzi. Podczas przesilenia zimowego promienie słoneczne będą padać bezpośrednio na Zwrotnik Koziorożca – równoleżnik okrążającą Ziemię na półkuli południowej. Oznacza to, że na południe od równika dzień w tym dniu będzie trwał najdłużej. W astrologii przesilenie zimowe oznacza pierwszy dzień sezonu Koziorożca. Data przesilenia jest różna w zależności od roku i przypada między 20 a 23 grudnia, jednak najczęściej ma miejsce 21. dnia miesiąca.

Nachylenie osi Ziemi pod kątem 23,5 stopnia powoduje występowanie pór roku. Zimą na półkuli północnej lądy na północ od równika są odchylone od Słońca, co zmniejsza ilość energii słonecznej ogrzewającej półkulę północną. Od poniedziałku długość dnia zacznie się wydłużać po przesileniu zimowym, aż do przesilenia letniego w 2026 roku, znanego również jako najdłuższy dzień w roku. Początkowo dnia będzie przybywało niewiele, zaledwie po kilka, kilkanaście sekund dziennie, dopiero po około miesiącu od przesilenia zimowego, zdecydowanie zauważymy wydłużenie się dnia.

Dlaczego Ziemia jest przechylona wokół własnej osi? Jest to prawdopodobnie wynik zderzeń z różnymi protoplanetami i innymi masywnymi obiektami podczas formowania się Układu Słonecznego miliardy lat temu – twierdzi NASA. Przesilenia występują w czerwcu i grudniu, wyznaczając początek astronomicznego lata i zimy. Przesilenie letnie ma miejsce, kiedy Słońce znajduje się w najwyższym punkcie na niebie, natomiast przesilenie zimowe ma miejsce, gdy Słońce znajduje się w najniższym punkcie na niebie.

Równonoce – kiedy dzień i noc są mniej więcej równe – występują w marcu i wrześniu, wyznaczając odpowiednio astronomiczny początek wiosny i jesień na półkuli północnej oraz jesieni i wiosny na południowej. Warto obserwować Słońce, kiedy wędruje po najdłuższym i najwyższym kursie po południowym niebie, docierając do najbardziej wysuniętego na północ punktu od równika Ziemi. Podczas lokalnego południa słonecznego rzucony przez nas cień będzie najkrótszy w całym roku (latem) i najdłuższy (zimą).

Przesilenie zimowe od dawna obchodzone jest na półkuli północnej jako odrodzenie Słońca, ponieważ wtedy nasza gwiazda znajduje się najniżej na niebie, a wraz z nią dni zaczynają się wydłużać. Najsłynniejsze święto odbywa się w Stonehenge, 5000-letniej budowli w Anglii, która, według English Heritage, została zbudowana tak, aby w czasie przesilenia ustawić się w jednej linii ze Słońcem.

Długie noce, które występują zimą, stwarzają doskonałe warunki do obserwacji gwiazd, które świecą nad naszymi głowy od godzin wczesno wieczornych. Na początku astronomicznej zimy pierwsze pojawiają się już około godziny 16:00. W ciągu godziny lub dwóch niebo staje się całkowicie ciemne.

Największą atrakcją zimowego nieba będzie planeta Jowisz, którą można obserwować przez całą noc. Ze względu na jego naturalną wielkość stanowi jeden z największych obiektów widocznych z Ziemi. W związku z tym, że opozycja Gazowego Giganta będzie miała między 9 a 10 stycznia, przez cały styczeń planeta będzie wschodziła dokładnie po zachodzie Słońca, by około północy wspiąć się na najwyższą wysokość i schować za horyzont w momencie wschodu naszej dziennej gwiazdy.

Dość blisko Jowisza – na lewo bądź w górę nad planetą (w zależności od pory nocy), będą świeciły dwie najjaśniejsze gwiazdy z konstelacji Bliźniąt – Kastor i Polluks. Po prawo, nieco dalej, znajdziemy gwiazdozbiór Oriona, przypominający kształtem sylwetkę człowieka. Poniżej znajdziemy Syriusza, najjaśniejszą gwiazdę nocnego nieba.

Znacznie słabiej od Jowisza świeci Saturn. Szósta planeta w kolejności od Słońca jest widoczna głównie w godzinach wieczornych, nisko nad południowym i południowo-zachodnim horyzontem. Od połowy stycznia będzie widoczna również planeta Wenus, której blask będzie jaśniejszy niż w przypadku Jowisza. Jednak planeta odegra prawdziwy spektakl w zachodniej części horyzontu, ale na to trzeba będzie poczekać do wiosny. Z kolei w lutym w godzinach wieczornych będzie można dojrzeć Merkurego, nisko nad zachodnim horyzontem, blisko Saturna.

Mars praktycznie nie będzie widoczny tej zimy. Z kolei posiadacze teleskopów mogą spróbować wypatrzeć Urana. Można go szukać w pobliżu charakterystycznej gromady otwartej gwiazd o nazwie Plejady. To zwarta grupka kilku gwiazd przypominający miniaturowy wóz (przez osoby nieobeznane z wyglądem nieba, Plejady bywają mylone z Małym Wozem).

Teleskop będzie potrzebny również do obserwacji Neptuna. W jego przypadku w zlokalizowaniu na niebie może pomóc nam Saturn, bowiem Neptun będzie blisko niego na niebie – 20 lutego nastąpi koniunkcja Neptuna z Saturnem w odległości 0,8 stopnia.

Kolejnymi zjawiskami, które mogą zaciekawić obserwujących, są koniunkcje Księżyca z jasnymi planetami. Repertuar księżycowych spotkań na niebie wygląda następująco:

– 27 grudnia z Saturnem, 3 stycznia z Jowiszem, 23 stycznia z Saturnem, 31 stycznia z Jowiszem, 18 lutego z Wenus oraz z Merkurym (zaledwie 0,1 stopnia), 20 lutego z Saturnem, 27 lutego z Jowiszem. 31 grudnia warto przygotować się na widok Księżyca na tle gromady otwartej Plejady. Powtórka tej sytuacji czeka nas 27 stycznia oraz 24 lutego.

Pełnie Księżyca nastąpią 3 stycznia, 1 lutego, 3 marca, a nowie 18 stycznia, 17 lutego i 19 marca. 17 lutego wydarzy się obrączkowe zaćmienie Słońca, które nie będzie widoczne w Polsce, a 3 marca całkowite zaćmienie Księżyca, również niewidoczne z naszego kraju.

Spośród rojów meteorów zimą obfite są Kwadrantydy, z maksimum 3 stycznia. Swoją aktywność rozpoczynają 28 grudnia, a kończą 12 stycznia. W maksimum można liczyć na 80 zjawisk w ciągu godziny. Warto też wspomnieć astronomiczne rocznice. 28 stycznia przypada 415. rocznica urodzin Jana Heweliusza, znanego polskiego astronoma z Gdańska, a na 19 lutego przypadnie 553. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika.